محمد الريشهري
59
دانشنامه امام مهدى ( ع ) بر پايه قرآن ، حديث و تاريخ ( فارسى )
سخنى در بارهء ميزان اعتبار دو زيارت منسوب به ناحيهء مقدّسه دو زيارتى كه متن آنها در آغاز اين فصلْ گزارش شد ، به ناحيهء مقدّسه « 1 » نسبت داده شدهاند و از آن جا كه در آنها ( بويژه در زيارت نخست ) به مصائب سيّد الشهدا و ياران آن بزرگوار ، اشاره شده ، مورد استناد و استفادهء اهل منبر و ذاكران مصائب اهل بيت عليهم السلام قرار دارند . از اين رو ، آگاهى از ميزان اعتبار آنها ، از اهميت ويژهاى برخوردار است ؛ ولى پيش از پرداختن به اين موضوع ، توجّه به چند نكته ، لازم به نظر مىرسد : 1 . هرچند هر دو زيارت ، منسوب به ناحيهء مقدّسه اند ، ليكن زيارتى كه به « زيارت ناحيهء مقدّسه » شهرت دارد ، همان زيارت نخست اين فصل است . اين زيارت ، در كتاب موسوم به المزار الكبير ( نگاشته ابن مشهدى ) « 2 » آمده است . « 3 » 2 . علّامه مجلسى ، در بحار الأنوار ، زيارت نخست را از كتاب المزار شيخ مفيد نيز گزارش كرده است ؛ « 4 » ليكن در نسخههاى موجود از كتاب المزار مفيد ، اين متن ، وجود ندارد .
--> ( 1 ) . ناحيهء مقدّسه ، اصطلاحى است كه اماميه ، از نيمه اوّل قرن سوم هجرى و به خاطر شرايط سخت سياسى - اجتماعى ، در نقل مطلب از امامان : هادى عليه السلام و عسكرى عليه السلام و مهدى عليه السلام يا گفتگو در بارهء ايشان ، آن را به جاى نام امام ، به كار مىبردهاند و عمدتاً در عصر غيبت صغرا و براى امام زمان عليه السلام به كار مىرفته است . ( 2 ) . وى ، محمّد بن جعفر مشهدى حائرى ( م ح 574 ق ) است . ( 3 ) . المزار الكبير : ص 496 - 513 . ( 4 ) . بحار الأنوار : ج 101 ص 317 .